Hiểu đúng về thực phẩm chức năng để tránh rước họa vì tin quảng cáo
(Dân trí) – Thực phẩm chức năng có thể cung cấp cho cơ thể vitamin, khoáng chất, axit amin, axit béo, lợi khuẩn cũng như các enzyme cần thiết. Tuy nhiên, đây không phải là thuốc. Phân biệt rõ thực phẩm chức năng và thuốc Chia sẻ tại tọa đàm trực tuyến “Thực phẩm chức năng – Hiểu đúng để dùng đúng”, PGS.TS.DS Nguyễn Tuấn Dũng, Nguyên Trưởng Bộ môn Dược lâm sàng, Đại học Y Dược TPHCM, Cố vấn chuyên môn Hệ thống Nhà thuốc Long Châu, cho biết, thuốc và thực phẩm chức năng là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Thực phẩm chức năng là những loại thực phẩm thông thường được bổ sung thêm các chất có lợi cho sức khỏe, bao gồm vitamin, khoáng chất, axit amin, axit béo, enzyme, các loại men hoặc lợi khuẩn (probiotic và prebiotic). Các sản phẩm này phải được công bố hợp pháp bởi Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), tức là phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn và quy định hiện hành, trải qua quá trình thử nghiệm, đánh giá tác động đến sức khỏe con người bởi những cơ quan có chức năng nghiên cứu y học. Trong trường hợp sản phẩm được quảng cáo là hỗ trợ điều trị, thì việc nghiên cứu, thử nghiệm phải được thực hiện tại các bệnh viện tuyến tỉnh trở lên. “Thực phẩm chức năng không phải là thuốc và không có tác dụng điều trị bệnh. Trên nhãn sản phẩm, bắt buộc phải thể hiện rõ hai nội dung “không”. Thứ nhất, không được ghi cơ chế tác dụng. Thứ hai, phải ghi rõ dòng chữ “Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh””, PGS Dũng nhấn mạnh. Chung quan điểm, BSCKII Đào Trọng Thành, Phó Trưởng khoa Khám bệnh B, Bệnh viện Hữu Nghị, cho biết thêm, về mặt khoa học, thực phẩm chức năng có thể cung cấp cho cơ thể vitamin, khoáng chất, axit amin, axit béo, lợi khuẩn (probiotic), cũng như các enzyme cần thiết. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng đây không phải là thuốc. “Tác dụng của chúng chỉ mang tính điều hòa, hỗ trợ cho quá trình sinh trưởng và trao đổi chất bình thường của cơ thể, chứ không có tác dụng điều trị bệnh. Các vitamin trong thực phẩm chức năng chỉ đóng vai trò khơi mào, tham gia vào quá trình chuyển hóa, chứ không có tác dụng ức chế hay tác động dược lý cụ thể như thuốc”, BS Thành nói. Ông lấy ví dụ, trong một số cơ chế của thuốc, có loại kích thích quá trình miễn dịch của cơ thể, giúp tăng cường phản ứng bảo vệ. Ngược lại, một số thuốc khác có tác dụng ức chế phản ứng viêm, từ đó giúp hạn chế các phản ứng viêm của tế bào, đặc biệt trong quá trình lão hóa hoặc sự phát triển của tế bào ung thư. Điều này cho thấy sự khác biệt rõ ràng giữa thực phẩm chức năng và thuốc. Thuốc có tác dụng điều trị, can thiệp vào cơ chế bệnh lý; còn thực phẩm chức năng chỉ hỗ trợ cơ thể duy trì sự cân bằng và hoạt động khỏe mạnh. Tuy nhiên, hiện nay, thị trường TPCN cũng bộc lộ không ít rủi ro. PGS Dũng ví tình trạng chung như câu “con sâu làm rầu nồi canh”, khiến thực phẩm chức năng bị hiểu sai và mang lại nhiều hệ lụy. Theo ông, vấn đề quảng cáo thổi phồng là một thực trạng đáng lo ngại. Nhiều nơi không ngần ngại đưa ra những lời lẽ sai lệch, chẳng hạn như “làm sạch lòng động mạch” thay vì thuật ngữ chính xác trong y khoa là “giảm rối loạn lipid máu”. Bởi vì “mỡ” chỉ là cách gọi khi ở ngoài cơ thể – như trên đĩa thức ăn – còn khi vào cơ thể, nó tồn tại dưới dạng cholesterol và triglycerid. Trong đó, có loại cần tăng (HDL – loại “cholesterol tốt”) và loại cần giảm (LDL – loại “cholesterol xấu”). Thế nhưng, do ngôn từ quảng cáo quá đà, như “làm sạch lòng mạch”, “bỏ lại quá khứ gầy còm sau lưng”, hay “thuốc giảm béo thần kỳ”, nhiều người bị cuốn theo những lời hứa hẹn viển vông và tin rằng đây là giải pháp thay thế cho thuốc điều trị. Một vấn đề khác là nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Dù là hàng nhập khẩu hay sản xuất trong nước, mọi sản phẩm đều phải có hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp, trải qua kiểm nghiệm y học tại các cơ quan chức năng hoặc bệnh viện tuyến tỉnh trở lên, và khi công bố ra thị trường phải đạt tiêu chuẩn của Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Tuy nhiên, thực tế hiện nay còn nhiều sản phẩm trôi nổi, không rõ xuất xứ, được tung ra thị trường với mẫu mã bắt mắt, giá rẻ, nhưng không đảm bảo chất lượng. Nguyên nhân sâu xa là do lợi nhuận của thị trường thực phẩm chức năng quá cao. Bởi nhà sản xuất không cần đầu tư nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng, nên chi phí thấp mà lợi nhuận lớn. Từ đó, hàng giả, hàng nhái dễ dàng len lỏi, khiến thị trường thiếu kiểm soát và mất niềm tin. Cách nhận biết thực phẩm chức năng giả, kém chất lượng PGS Dũng nêu lên một thực tế người mua thường nhầm, chứ người bán thì không bao giờ “nhầm”. Người bán biết rất rõ mình đang kinh doanh gì – vấn đề là người tiêu dùng phải biết cách chọn lựa nơi uy tín để bảo vệ chính mình. Trước hết, hãy chọn những cơ sở có nguồn gốc rõ ràng, được cấp phép chính thức. Một nguyên tắc đơn giản