- Khái niệm về sức khoẻ
Theo Tổ chức Y tế thế giới thì “Sức khoẻ là một trạng thái hoàn toàn thoải mái cả về thể chất, tâm thần và xã hội, chứ không phải là chỉ là không có bệnh tật hay tàn phế”. Hoàn toàn thoải mái về mặt thể chất là: Hoạt động thể lực, hình dáng, ăn, ngủ, tình dục,… tất cả các hoạt động sống trên đều ở trạng thái tốt nhất phù hợp với từng lứa tuổi. Hoàn toàn thoải mái về mặt tâm thần là: Bình an trong tâm hồn, biết cách chấp nhận và đương đầu với các căng thẳng trong cuộc sống. Hoàn toàn thoải mái về mặt xã hội là: Nghề nghiệp với thu nhập đủ sống, an sinh xã hội được đảm bảo. Không có bệnh tật hay tàn phế là: Không có bệnh về thể chất, bệnh tâm thần, bệnh liên quan đến xã hội và sự an toàn về mặt xã hội. Tổ chức Y tế thế giới quyết định lấy ngày 7 tháng 4 hàng năm, từ năm 1950 trở đi là ngày “Sức khoẻ thế giới” với mong muốn mọi tổ chức, cá nhân trên toàn cầu quan tâm đến sức khoẻ bản thân và cộng đồng.
Có thể nói, sức khỏe là khoản đầu tư sinh lời cao và là trách nhiệm lớn nhất của mỗi con người. Chúng ta nói hay nhưng thường làm dở nên phải gánh bệnh tật cả đời. Tại sao chúng ta lại tiếc công sức và tiền của để phòng bệnh, để rồi sau đó phải hối hận vì phải chi một đống tiền với hi vọng chữa khỏi bệnh? Như vậy, chìa khoá vàng của việc chăm sóc và nâng cao sức khoẻ chính là chủ động: Phòng bệnh hơn chữa bệnh.
Tổ chức Y tế thế giới đã nghiên cứu, thống kê và chia ra 3 cấp độ về sức khoẻ: (1) Khoẻ mạnh; (2) Trung bình – Yếu và (3) Bệnh tật. Trong đó chỉ 5% là khoẻ mạnh thực sự, 80% nằm ở mức trung bình – yếu, còn lại là bệnh tật. Trong số 80% trung bình – yếu thì luôn cận kề với các nguy cơ, mầm mống của bệnh, tật và dịch bệnh, đặc biệt là các dịch bệnh hiện đại như: SARS 2003, cúm lợn H1N1 2009, MERS 2012 và SARS – CoV2 2019-2021…
Tại điều 10 trong 14 điều răn của Đức Phật cũng nói: “Tài sản lớn nhất của đời người là sức khỏe và trí tuệ”. Một người khỏe mạnh không ốm đau bệnh tật là ước mơ của biết bao con người. Khi chúng ta có một sức khỏe tốt, một tinh thần khỏe mạnh đó là điều kiện để chúng ta thực hiện những ước mơ, những hoài bão, những điều ý nghĩa trong cuộc sống. Nhưng khi một người không có sức khỏe thì ước mơ duy nhất của họ chỉ là có một sức khỏe tốt như người bình thường.
- Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe
Sức khỏe chịu tác động tổng hợp bởi các yếu tố thiên nhiên (vật lý, hóa học…), sinh học và kinh tế, xã hội… Sự thay đổi của môi trường sinh thái, đặc biệt là môi trường xã hội, gây ra những tác động xấu đến tâm lý, tình cảm của con người và là nguyên nhân gây ra bệnh lý. Những yếu tố có tính quyết định đến sức khỏe con người bao gồm:
– Các yếu tố về di truyền: Các yếu tố sinh học quyết định cấu trúc và các hoạt động chức năng của cơ thể. Sự biến đổi bất thường trong cấu trúc của những đoạn gen nào đó có thể gây ra những bệnh tật tương ứng. Hiện nay, y học đã có thể sử dụng bản đồ gen làm công cụ chẩn đoán một số bệnh như: thiếu máu do hồng cầu hình liềm, bệnh xơ nang tụy, bệnh đái tháo đường (những bệnh có thể gây hậu quả xấu cho thế hệ sau)… Phần lớn các yếu tố gen thường không thể thay đổi được và đến nay, y học mới chỉ có thể can thiệp được ở mức hạn chế.
– Yếu tố môi trường: Yếu tố môi trường đã, đang và sẽ tiếp tục đóng vai trò hết sức quan trọng quyết định tình trạng sức khỏe của bất cứ một cộng đồng nào. Hiểu theo nghĩa rộng, môi trường bao gồm: Môi trường xã hội, tổ chức xã hội, các nguồn lực;… Môi trường tự nhiên như: nhiệt độ, ánh sáng, không khí, đất nước, thiên tai, thảm họa. Môi trường sống, làm việc: tình trạng khó khăn về nhà ở, nơi làm việc, trong gia đình và cộng đồng dễ dẫn đến những vấn đề về sức khỏe tâm thần. Đường sá xuống cấp; lụt lội, bão, động đất, các thiên tai khác có thể gây tử vong hoặc thương tích cho con người.
– Hệ thống chăm sóc sức khỏe: Chất lượng điều trị và chăm sóc, tình trạng thuốc men; khả năng tiếp cận với các dịch vụ của người dân (chi phí, khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế, thời gian chờ đợi…); thái độ và trình độ chuyên môn của cán bộ y tế có đáp ứng được yêu cầu không; tính chất của hệ thống chăm sóc sức khỏe (chăm sóc sức khỏe đặc biệt chuyên sâu, y tế nhà nước hay y tế tư nhân). Tình trạng sức khỏe cá nhân và cộng đồng tốt hay xấu phụ thuộc nhiều bởi tình trạng xấu hay tốt của những yếu tố trên thuộc hệ thống chăm sóc sức khỏe.
– Yếu tố dinh dưỡng, hành vi và lối sống của con người: Dinh dưỡng hợp lý, khoa học là nền tảng tốt nhất cho sức khoẻ, tầm vóc và trí tuệ. Chế độ ăn dinh dưỡng và khoa học là ăn đủ chất, đủ lượng và phù hợp nhu cầu dinh dưỡng của mỗi cá thể. Hành vi của con người có liên quan đến việc tạo ra, bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe, hoặc liên quan đến một vấn đề sức khỏe nhất định, như: hành vi tập thể dục, hành vi về dinh dưỡng, về vệ sinh môi trường… Hành vi sức khỏe cá nhân là trọng tâm của quá trình giáo dục và nghiên cứu sức khỏe. Hành vi và lối sống không lành mạnh được xem là nguyên nhân dẫn đến bệnh tật, tử vong và các vấn đề sức khỏe khác…
- Phòng bệnh
Phòng bệnh luôn luôn là gốc của sức khoẻ. Khi phòng bệnh chủ động (chăm sóc sức khoẻ chủ động) tức là ta đã chăm lo cho phần gốc của sức khoẻ. Cơ thể con người có thể tự bảo vệ sức khoẻ và bù trừ đến 31%, do đó cơ thể chính là “bác sĩ” chữa bệnh hoàn hảo nhất. Khả năng bù trừ cao nhất vào khoảng 35-40 tuổi và giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên đối với một cơ thể sống quá “nghèo nàn” về dinh dưỡng, vitamin và khoáng chất thì cơ thể đó sẽ không bao giờ có đủ sức đề kháng để chống lại dịch bệnh. Để phòng bệnh chủ động cần thực hiện một số biện pháp như sau:
– Trang bị kiến thức: Cần trang bị những kiến thức cơ bản về y tế, sức khoẻ. Điều này không chỉ mang lại các hiểu biết quan trọng mà còn giúp bạn tự tin trong việc chăm sóc và cải thiện sức khoẻ của bản thân, gia đình.
– Kiểm tra sức khoẻ định kỳ: Theo các thống kê khoa học, 40% bệnh ung thư có thể dự phòng, 30% có thể kéo dài sự sống có chất lượng và 30% có thể chữa khỏi nếu phát hiện sớm và điều trị đúng. Do vậy hãy thực hiện việc khám sức khoẻ định kỳ để phát hiện sớm, theo dõi và ngăn ngừa các biến chứng có hại cho sức khoẻ.
– Vận động khoa học, thường xuyên: Mỗi người mỗi ngày hãy dành ít nhất 30 phút để tập luyện và vận động thích hợp với các bài tập vừa sức để đạt hiệu quả tốt nhất trong việc tăng cường và bảo vệ sức khoẻ.
– Xây dựng chế độ ăn uống khoa học: Chế độ ăn uống hàng ngày cần được xây dựng hợp lý và khoa học dựa trên từng lứa tuổi và tình trạng sức khoẻ của mỗi cá thể. Đặc biệt lưu ý vệ sinh an toàn thực phẩm, không ăn quá nhiều muối, ăn nhiều rau xanh, hoa quả, bổ sung các vitamin và khoáng chất thông qua các loại thực phẩm chức năng chính hãng.
– Uống đủ nước để giúp cho việc tăng cường chuyển hoá và thải độc. Lượng nước đủ cho cơ thể là 400ml/10 kg cân nặng trong 24 giờ.
- Chữa bệnh
Theo lẽ tự nhiên, khi bị bệnh, không ai có thể chịu căn bệnh đó thay cho mình được. Cái gì mất cũng có thể kiếm lại được, chỉ duy nhất một thứ không thể lấy lại, đó là cuộc đời. Thực tế cho thấy, nhiều người Việt Nam chỉ quan tâm đến sức khoẻ khi có bệnh rõ rệt. Khi đó đã thực sự muộn cho việc chữa trị và phục hồi. Nhiều người dành phần lớn cuộc đời để kiếm tiền mà không quan tâm đến sức khoẻ, về cuối đời lại phải chuyển phần lớn số tiền kiếm được thành viện phí. Chiếc giường đắt nhất trên thế gian này chính là giường bệnh. Nếu bạn là một người đi làm, hãy dành nửa tháng lương của bạn để mua những món đồ hỗ trợ cho sức khoẻ và tận hưởng cuộc sống. Bạn phải lập kế hoạch rèn luyện sức khoẻ ngay từ bây giờ, đừng chần chừ không lại tốn tiền cho bệnh viện đấy! Khi đó, bạn không chỉ làm khổ cho bản thân, mà còn làm khổ cho gia đình, người thân, bạn bè của bạn. Điều đáng sợ nhất trong cuộc sống là bạn có rất nhiều tiền nhưng căn bệnh của bạn lại không thể chữa khỏi, khi đó, đồng tiền còn giá trị gì nữa không?
- Kết luận
Bệnh tật luôn đến bất ngờ không báo trước. Khi bạn thấy mình vẫn còn khoẻ mạnh, đừng chủ quan mà hãy chú ý đến sức khoẻ của mình. Không khoản tiền đầu tư nào giá trị hơn khoản tiền đầu tư vào sức khoẻ. Ai cũng biết, sức khoẻ là thứ quý nhất trên đời, sức khoẻ không tự nhiên mà có. Câu chúc nhau phổ biến nhất chính là “Chúc sức khoẻ”.
Như vậy, để có một sức khỏe tốt không phải là điều quá khó nhưng để đạt được sức khỏe tối ưu là cả sự kiên trì, nỗ lực và quyết tâm thực hiện. Chúng ta mong muốn đạt những điều tốt đẹp, hoài bão trong cuộc sống thì điều đầu tiên chúng ta cần chinh phục là sức khỏe của chính mình. Khi có sức khỏe chúng ta sẽ có tất cả.
Tác giả bài viết:
TS. Nguyễn Triệu Vân
Bác sĩ cao cấp, cố vấn chuyên môn của Napharco.
